Sayılarla cumhurbaşkanlığı seçimleri

Türkiye’de seçmenler, yüz yılın seçimi için bugün sandık başına gidiyor.

Türkiye’de seçmenler, yüz yılın seçimi için bugün sandık başına gidiyor. 1923’ten bugüne cumhurbaşkanları, farklı yöntemler ve sistemlerle seçildi. İlk turda seçilenler de oldu, 15’inci tura kadar uzayan seçime de tanıklık edildi. Sonuç alınamayan cumhurbaşkanı seçimi de yaşandı. Askerî darbe sonucu yönetimin başına geçenler de görüldü.
Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk cumhurbaşkanı, Cumhuriyet’in ilan edildiği gün ittifakla seçildi: Bu makamı ilk onurlandıran, Millî Mücadele’yi örgütleyen, Kurtuluş Savaşı’nın kazanılmasını sağlayan Başkumandan ve Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’tü.

21 SEÇİM YAPILDI

Bugüne kadar 21 kez cumhurbaşkanlığı seçimi gerçekleştirildi. Atatürk ile İsmet İnönü 4’er kez, Celâl Bayar 3 kez, Cemal Gürsel 1 kez ve Cevdet Sunay 1 kez olmak üzere ilk turda cumhurbaşkanı seçildi. Turgut Özal, Süleyman Demirel, Ahmet Necdet Sezer ve Abdullah Gül, 3’üncü turda seçilerek cumhurbaşkanı oldu. Fahri Korutürk’ün seçimi ise 15’inci turda sonuçlandı. 12 Eylül 1980 askerî darbesinden önceki son cumhurbaşkanı seçimi ise sonuçlanamadan, parlamento feshedildi.

12’nci Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ise 10 Ağustos 2014’de halk oylamasıyla ilk turda seçildi. Erdoğan, 16 Nisan 2017’deki “Cumhurbaşkanlarının partili olmasına olanak tanıyan” Anayasa değişikliği sonrasında, bu kez AK Parti Genel Başkanı olarak girdiği seçimde halkın oylarıyla 24 Haziran 2018 tarihinde yeniden Cumhurbaşkanı oldu.
12 CUMHURBAŞKANI

1921 ve 1924 Anayasalarının yürürlükte olduğu dönemlerdeki cumhurbaşkanları art arda birçok kez seçildiler: Mustafa Kemal Atatürk 4 kez, İsmet İnönü 4 kez, Celâl Bayar 3 kez.
1961 ve 1982 anayasalarının yürürlükte olduğu dönemlerde göreve gelen cumhurbaşkanları ise Recep Tayyip Erdoğan (Anayasa değişikliğinden ötürü) dışında birer kez seçildiler. Kenan Evren ise TBMM’nin kapalı olduğu dönemde, halkoylamasına sunulan Anayasanın kabulüyle Anayasa’nın geçici 1’inci maddesi gereğince göreve getirildi.
Mustafa Kemal Atatürk tek partili dönemde Cumhurbaşkanı seçilirken, İsmet İnönü, hem tek partili hem de çok partili dönemde görev yaptı.
11 cumhurbaşkanı ise çok partili dönemde göreve seçildi: İsmet İnönü, Celâl Bayar, Cemal Gürsel, Cevdet Sunay, Fahri Korutürk, Kenan Evren, Turgut Özal, Süleyman Demirel, Ahmet Necdet Sezer, Abdullah Gül ve Recep Tayyip Erdoğan.

GÖREV SÜRELERİ

1921 ve 1924 anayasalarında, cumhurbaşkanının görev süresi “Bir seçim devresi” olarak belirlenir. Milletvekili seçimlerinin zamanında yapılması halinde 4 yıl olan görev süresi, seçimlerin erkene alınması durumunda kısalıyordu. Atatürk’ün, 3, 4 ve 5’inci yasama dönemlerindeki görev sureleri 4 yılın altında kalır.
İsmet İnönü ise 6, 7 ve 8’inci yasama dönemlerindeki görev süreleri ile Celâl Bayar’ın 8, 9 ve 10’uncu dönemlerdeki görev süreleri de 4 yılın altındadır.
1961 ve 1982 anayasalarına göre ise cumhurbaşkanlarının görev suresi 7 yıldır.
Atatürk, 15 yıl 12 gün ile en uzun süre görev yapan Cumhurbaşkanı’mızdır. O’nu 11 yıl 6 ay 11 gün ile İsmet İnönü, 10 yıl 5 gün ile Celâl Bayar izler.
En kısa süreyle görev yapan Cumhurbaşkanı ise 3 yıl 5 ay 8 gün ile Turgut Özal’dır.

ÖZELLİKLERİ

İlk 3 cumhurbaşkanı, Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucuları arasından seçilir: Mustafa Kemal Atatürk, İsmet İnönü ve Celâl Bayar.
6 Cumhurbaşkanı asker kökenlidir: Mustafa Kemal Atatürk, İsmet İnönü, Cemal Gürsel, Cevdet Sunay, Fahri Korutürk ve Kenan Evren.
6 cumhurbaşkanı ise sivil kökenlidir: Celâl Bayar, Turgut Özal, Süleyman Demirel, Ahmet Necdet Sezer, Abdullah Gül ve Recep Tayyip Erdoğan.
6 cumhurbaşkanı partilerinin genel başkanı iken seçilir: Mustafa Kemal Atatürk, İsmet İnönü, Celâl Bayar, Turgut Özal, Süleyman Demirel ve Recep Tayyip Erdoğan.
Atatürk ve İsmet İnönü, cumhurbaşkanlığı süreleri boyunca partilerinin başında kalır, diğerleri ise parti başkanlığından ayrılırlar. Recep Tayyip Erdoğan, ilk seçiminde genel başkanlıktan ayrılır, sonraki seçiminde ise genel başkan iken seçilir.
2 Cumhurbaşkanı, başbakanlık görevinde iken seçilir: Turgut Özal ve Süleyman Demirel.

TBMM DIŞI İSİMLER

3 cumhurbaşkanı parlamento dışındandır: Cevdet Sunay, Kenan Evren ve Ahmet Necdet Sezer.
Genelkurmay Başkanı iken adaylığı kararlaştırılan Cevdet Sunay, görevinden ayrılarak Cumhurbaşkanınca Kontenjan Senatörü olarak atanır ve bu suretle TBMM üyeliğini kazandıktan sonra aday gösterilerek seçilir.
Kenan Evren, Anayasaya ilişkin halkoylaması sonucunda Cumhurbaşkanlığı sıfatını kazanır.
Ahmet Necdet Sezer ise 1982 Anayasa’sının TBMM üyesi olmayanlara sağladığı adaylık olanağından yararlanarak bu makama gelir.
ARA DÖNEMLER

Askerî müdahaleler dönemlerindeki devlet başkanları, sivil yönetime geçildiğinde cumhurbaşkanlığı görevini üstlendiler: Cemal Gürsel (TBMM’de seçilerek), Evren (Halkoylamasıyla).

14 May 2023 - 11:38 - Gündem


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Gazispor Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Gazispor hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler Gazispor editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Gazispor değil haberi geçen ajanstır.